5 december, 2019 0 Comments Privé

Genderneutrale toiletten

Wc’s op werk voor iedereen?

Wat vroeger de normaalste zaak van de wereld was, zorgt nu opeens voor ophef: het samenvoegen van gemeenschappelijke toiletruimtes voor mannen en vrouwen. Wat is de geschiedenis van het gescheiden toilet en hoe zit het met genderneutrale wc’s?

In het Griekse en Romeinse tijdperk ging men in gezamenlijke ruimtes naar het toilet – meerdere toiletopeningen zaten naast elkaar in een houten bank. Maar die ruimtes waren wel op sekse gescheiden. In de renaissance verschenen de eerste ‘gemakstoelen’ of ‘kakstoelen’. Dat waren stoelen met een gat erin, waar dan een emmer onder geplaatst kon worden. Deze stoel werd niet alleen in de slaapkamer, maar ook in woonkamers gezet. Toen was er blijkbaar minder behoefte aan privacy bij het doen van de behoeften. Lodewijk XIV ging gewoon door met zijn gesprekken tijdens het doen van zijn behoefte. De socioloog Norbert Elias schreef in zijn meesterwerk ‘Het Civilisatieproces’ dat, terwijl men in de middeleeuwen haast overal zijn gevoeg kon doen en daarbij aanwezigheid niet schuwde, dit in het drukbevolkte 19e-eeuwse Europa gedrag werd dat in het geheim gebeurde, gescheiden volgens geslachten. “De Victoriaanse preutsheid veranderde onze cultuur van poepen en piesen,” zegt Johan Molenbroek, voormalig voorzitter van de Dutch Toilet Organisation in het NRC in 2013. Deze non-profit organisatie pleit voor meer openbare toiletten in Nederland en schone toiletten in ontwikkelingslanden.

Het grote omslagpunt kwam met The Great Palace Exibition in Londen, in 1851. “Daar kwamen wel 800.000 bezoekers waarvoor toiletten gemaakt moesten worden,” vertelt Molenbroek. Voor ontlasting in het bijzonder diende de scheiding van de seksen geen doel op zich, maar in het algemeen vond men wél dat beide geslachten elk hun eigen weg gingen: aparte kledij, aparte kamers, aparte bezigheden. Toenemende beschaving, schaamte en gedragsvoorschriften maakten het verschil. Individuele toilethokjes zoals we die nu kennen ontstonden aan het begin van de negentiende eeuw. “In het Victoriaanse tijdperk groeide het bewustzijn over hygiëne. Daardoor deed ook preutsheid zijn intrede”, vertelt Marian Loth aan het NRC, die onderzoek doet naar de productontwikkeling van het (trein) toilet.

Hoe ziet u uw wc het liefst?
Zo zagen wc’s, of eerder ‘kakstoelen’ er vroeger uit.

Pas sinds 1910 moet een woning verplicht een wc hebben. Sinds midden jaren ’60 is er wet- en regelgeving ontstaan over het hebben van gescheiden toiletruimtes in openbare gebouwen. Een bedrijf met tien of meer werknemers moet bijvoorbeeld gescheiden toiletten hebben. Ook de Drank- en Horecawet bepaalt dat er in horeca twee gescheiden toiletten moeten zijn. Dat hoeft overigens niet perse voor mannen en vrouwen te zijn; een van de wc’s mag voor mensen met een handicap zijn.

Tegenwoordig zijn er in steeds meer openbare gebouwen drie of vier soorten wc’s. Niet alleen voor verschillend gebruik, maar bovenal om verschillende genders te bedienen. Voor sommige mensen is elk toiletbezoek een confrontatie met hun identiteit of gender. Niet iedereen lijkt zich echter aan te willen passen aan een minderheid, wat vooral te lezen is op social media. Zo uitten ambtenaren hun onvrede toen bleek dat het gemeentehuis van Amsterdam en Utrecht hun toiletten genderneutraal gingen maken. Men lijkt soms te vergeten dat elke wc thuis ook genderneutraal is.

Deze ophef laat zien dat het doel van een wc voor sommigen meer is dan een afvoerbuis van onze uitwerpselen. Wie aan de inrichting van toiletten komt, komt aan de denkbeelden over de verschillen tussen mannen en vrouwen waar een groot deel van onze maatschappij op is ingericht. Dat maakt blijkbaar veel emoties los. “Onze opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid gaan diep,” zegt sociaal­wetenschapper Linda Duits, gespecialiseerd in gendervraagstukken, in het Parool. “Als je daaraan gaat tornen, ontstaan angst en onzekerheid. Een onderwerp als genderneutrale toiletten legt die spanning bloot. Dat is bedreigend.”

Musea en overheidsinstellingen pikten de trend in 2016 en 2017 massaal op. “Bij een omgeving waar iedereen welkom is, hoort ook een genderneutraal toilet,” zeggen het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum tegen Trouw. In navolging van andere publieke organisaties, zoals de gemeente Amsterdam en de Universiteit Leiden, hebben de musea sinds half 2017 toiletten waar iedereen terecht kan voor een kleine of grote boodschap, ongeacht het geslacht.

De discussie over genderneutrale toiletten kwam overwaaien uit Amerika. De staat North-Carolina wilde in 2015 bij wet vastleggen dat het geslacht in een paspoort doorslaggevend is voor de wc die men dient te gebruiken, ook als u transgender bent. Uiteindelijk werd de wet ingetrokken omdat bedrijven en artiesten besloten de staat te boycotten. Niet elke transpersoon is voor genderneutrale toiletten, maar de meeste non-binaire personen (mensen die zich geen man en geen vrouw voelen) zijn dat wel. Voor hen maken genderneutrale wc’s een einde aan fronsende blikken en keuzestress, zo stelt Trouw.

Loth gelooft dat de oplossing in goed design zit, zodat aan alle behoeften wordt gedacht. Een vrouw gebruikt een wc vaak op een andere manier dan een man. De beste oplossing lijkt een afgesloten ruimte met een urinoir, een zittoilet, en een wastafel, hoewel een gezamenlijke ruimte om de handen te wassen vaak ook geen problemen oplevert. Er komen relatief meer toiletten ter beschikking en dus zal er sprake zijn van minder lange wachtrijen. Bovendien, als voor alle diverse groepen andere toiletten worden gemaakt, wakkeren we de verschillen eerder aan dan dat we ze omarmen. Een ander goed voorbeeld van een algemene toiletgroep is die van restaurant en lounge The Sketch in London waar een bos van wc-eieren staat waar mensen zich terug kunnen trekken. Ook de isolatie en luchtafvoer van de eieren is doordacht.

Korte video van de wc-eieren van The Sketch

Vreemd is dat er geen regelgeving bestaat met betrekking tot het schoonmaken van de toiletten. Ons advies? Laat minimaal drie maal per week de toiletten schoonmaken en vaker als er een klein aantal beschikbaar is voor de hoeveelheid medewerkers. Want het is slecht gesteld met de hygiëne in openbare toiletten. En dan maakt het niet uit of u een dames- of mannentoilet bezoekt. Maar het kan altijd erger: helaas is het gebruik van een toilet nog altijd niet universeel. Volgens een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) uit 2014 heeft een half miljard mensen in India geen toegang tot een toilet, waardoor ze genoodzaakt zijn hun behoefte in de open natuur te doen “zonder waardigheid of privacy”.


Share: