De verkiezingscampagne in Nederland is goed losgebarsten en dat is voor premier (en kandidaat) Mark Rutte een reden een beroep te doen op goede manieren. Daar kunnen we natuurlijk nooit echt op tegen zijn. Ook daar is hij premier voor.

Toch slaat Rutte in onze ogen de plank mis. “We moeten eens normaal doen”, zegt de PM in een interview met het AD, in een paginagrote advertentie in landelijke dagbladen en in een brief op de VVD-webzijde. Hij verlaagt zich op deze manier (ook) met een toon die niet verbindt. Rutte lijkt hier vooral de politicus die niet alle Nederlanders wil aanspreken, maar vooral zijn potentiële achterban. En dat is best abnormaal, om zijn termen maar te gebruiken.

Hufterigheid

Er is volgens Rutte steeds meer hufterigheid in Nederland.  Tijdens de Tachtigjarige Oorlog waren de Nederlanders er al beroemd om, zo valt te lezen in het boeiende boek ‘Lof der Botheid‘.  Deze polderbotheid was voor ons in 1999 de belangrijkste reden om Het Blauwe Boekje te schrijven. En wat blijkt nu bijna twee decennia na die eerste editie? Het zal u wellicht verbazen, maar wij vinden dat Nederland deze eeuw een stuk minder hufterig geworden is. Vergeleken met het buitenland blijft het nog een drama, maar de service en omgangsvormen zijn in onze ogen een stuk beter dan achttien jaar geleden. Het valt dus echt wel mee, al is de perceptie, lede door het geschreeuw op sociale media, helaas anders.

Wijzen

Wat Mark Rutte met zijn brief doet is wijzen naar anderen. Of naar ‘dé’ ander, want wie goed leest begrijpt al snel dat het hier gaat om de ‘vreemdeling’ (immigrant, oorlogsvluchteling of asielzoeker). In plaats van te wijzen kunnen we (en u) beter handelen. Rutte appelleert terecht aan het basisbeginsel van een maatschappij: meedoen. Wie dat niet doet of kan, valt snel buiten de groep. Het is zowel aan de nieuwkomers (het gaat daarbij om slechts 87.000 mensen in 2016 of een schamele 0,5% van de bevolking) als aan de groep die al Nederland woont om gemeenschappelijkheden op te zoeken. Door te begrijpen en begrip te hebben. En ook al mogen gastheren best bepalen wat de waarden en normen zijn en die min of meer naleven, ze zijn niet in marmer gebeiteld. Om een voorbeeld te geven: volgens Rutte is “de norm hier is dat je elkaars handen schudt.” Dat is wellicht nu zo, anno 2017, maar het is een redelijk recente norm. Tot in de jaren vijftig van de 20e eeuw kwam het begroeten met fysiek contact, zoals handen schudden of kussen, nauwelijks voor. Het was voorbehouden aan de hogere kringen, voor ‘op de tennisbaan’. Kortom: normen veranderen voortdurend, soms langzaam, soms razendsnel. Permanente discussie daarover is dus noodzakelijk.

Vrij

We zijn een heel vrij land met heel duidelijke opvattingen over wat wel en niet normaal is”, vindt Rutte. Een ongelukkige stellingname op de dag dat partijgenoot Ard van der Steur voor de zoveelste keer blijkt te hebben gelogen. Is er nog sprake van vrijheid als normen worden opgedrongen? Als Ruttes normen u niet bevallen, dan moet u maar vertrekken uit wat volgens hem “best een gaaf land” is. Een campagneslogan die niet erg origineel is. Dit negatieve reisadvies is een variant op de in Frankrijk veel geciteerde slagzin “La France, tu l’aimes ou tu la quittes”, van de nationalistische-monarchistische politicus Philippe de Villiers,  en vervolgens door Nicolas Sarkozy gebruikt in zijn campagne voor 2007. Voor ons komt het advies trouwens wat laat: de helft van de redactie van Het Blauwe Boekje woont al bijna twintig jaar niet meer in Nederland.

Tussen de regels door valt in Ruttes brief te lezen dat de verhuftering vooral zou komen door ‘nieuwkomers’. Dat dat zo gevoeld en geëtaleerd wordt is van alle tijden. Volgens asieladvocaat Wil Eikelboom is de werkelijkheid echter anders. “De grootste bedreiging voor onze normen en waarden zijn wijzelf“, zegt hij. De PM wil dat we normaal doen. Maar wat dat ‘normaal’ dan precies is, en wie dat bepaalt, maakt de PM nergens duidelijk. Kortom: Rutte voegt weinig toe aan het modieuze normen- en waardendebat. Zijn brief werkt daarom avrechts. Of om de PM zelf te citeren: “Doe lekker zelf normaal!”

Meer over Begroeten in Het Blauwe Boekje op pagina 48 en over Normen en Waarden op pagina 264