Oliebol is letterlijk een bol (beslag) die gebakken wordt in olie. Het is wel haast de meest Hollands gerecht en traditie. Met Oud en Nieuw en op jaarmarkten en kermissen is het het symbool.

Het beslag wordt doorgaans gemaakt van bloem, eieren, gist, wat zout en lauwe melk of karnemelk. In plaats van gist wordt soms ook bier gebruikt, omdat hierin gist voorkomt. Het beslag dient een uur te rijzen, zodat de oliebol voldoende luchtig wordt. Oliebollen worden meestal met poedersuiker bestrooid. In enkele streken in België wordt het gerecht “smoutebol” genoemd.Maar zoals Johannes van Dam zo mooi schrijft in van Dikke van Dam, dat zijn smeer- of vetbollen omdat deze in ossevet worden gebakken.

Van origine werd de oliebol veel vaker gevuld. En niet alleen met rozijnen, krenten of appel. Ook citroenschillen en amandelen werden bijvoorbeeld toegevoegd. Door het toevoegen van fruit blijft de bol zachter en sappiger.

Schilderij uit 17e eeuw van Albert Cuyp

Schilderij uit 17e eeuw

De oorsprong is volgens Wikipedia te traceren uit drie verhalen. De aardigste is de verwijzing naar Germaanse stammen die ten tijde van het Joelfeest, de periode tussen 26 december en 6 januari dergelijke gebakken nuttigen om geesten tevreden. Door het vet in de oliebollen zou het zwaard van Perchta van het lichaam glijden. Waarschijnlijker is dat de oorsprong aan het einde van de Middeleeuwen ligt. Kerstmis was destijds het einde van de vastenperiode die op 11 november begonnen was: reden om te vieren dus. Oliekoeken, gemaakt van houdbare grondstoffen (al het verse voedsel was immers al op) waren een voedzame traktatie. Portugese Joden die tijdens de Spaanse Inquisitie naar Nederland vluchtten hebben waarschijnlijk een recept van een oliebol meegenomen: oliekoeken met (gedroogde) zuidvruchten. De olie zou verwijzen naar de olie uit de eeuwig brandende lamp in de tempel van Jeruzalem.

Als u zelf gaat bakken zorg dan voor schoon frituurvet. Volg een van de vele recepten en doe eens gek en voeg amandelen of citroenschil toe. Er gaat niks boven een verse oliebol en zorgt ook nog eens voor het langzamer opnemen van de alcohol en het uitstel van een kater.